Botoks Nedir?
Botoks, halk arasında botulinum toksin enjeksiyonları için kullanılan addır. Türk Dermatoloji Derneği’nin kozmetik amaçlı uygulamaya ilişkin belgesinde bu işlem, yüz ve boyun kaslarındaki kırışıklık ve çizgilenmeleri geçici olarak azaltan bir uygulama olarak tanımlanır. Aynı belgeye göre toksin, sinir ile kas arasındaki kavşakta asetilkolin salınımını engelleyerek geçici bir kas gevşemesine yol açar ve etkisi doza bağlıdır, geri dönüşümlüdür.
Başar ve Arıcı’nın Türk Oftalmoloji Dergisi’nde 2016 yılında yayımlanan derlemesine göre botulinum nörotoksini, sinir ucundan asetilkolin salımını durduran bir maddedir ve etkisi geçicidir. Tip A serotipi ticari olarak en sık kullanılan türdür. Kozmetik kullanımda en sık hedeflenen bölge üst yüzdür: glabella (kaşlar arası), alın, kaşlar ve gözün dış köşesindeki kaz ayağı çizgileri.
Botoks bir ilaçtır ve bir hekim muayenesi sonrasında karar verilen tıbbi bir girişimdir. Bu nedenle uygulamanın kimin tarafından, nerede ve hangi ürünle yapılacağı sorusu, işlemin kendisi kadar önem taşır. Bu konu aşağıda “Uygulayıcıyı Değerlendirirken Sorulabilecek Sorular” başlığında ele alınmıştır.
Hangi Çizgilerde Kullanılır?
Türk Dermatoloji Derneği belgesinde alın kırışıklıkları, glabella, göz çevresi (periorbital) ve ağız çevresi (perioral) çizgilenmeleri ile yüz ve boyun kaslarındaki diğer çizgiler uygulama bölgeleri arasında sayılır. ABD Gıda ve İlaç Dairesi’nin (FDA) kozmetik botulinum toksin ürününe ait etiketinde ise kaşlar arası çizgiler, gözün dış köşesindeki çizgiler ve alın çizgileri onaylı kullanım alanları olarak yer alır.
Mimik kaslarının hareketiyle oluşan çizgiler ile cildin yaşlanmasına bağlı çizgiler aynı yapıda olmayabilir. Türk Dermatoloji Derneği belgesi, kollajen kaybı ve güneş hasarına bağlı olarak oluşmuş, kas hareketinden bağımsız çizgilerde sonuçların tatmin edici olmayabileceğinin hastaya anlatılması gerektiğini belirtir. Bu çizgiler için hekim muayenede başka seçenekleri de değerlendirebilir.
Göz Çevresi ve Kaz Ayağı Çizgileri
Göz çevresi, enjeksiyonun komşu yapılara en yakın olduğu bölgelerden biridir. FDA etiketinde gözün dış köşesindeki çizgiler için örnek bir uygulama şeması verilir: her yanda üç noktaya dörder ünite olmak üzere toplam yirmi dört ünite. İlk enjeksiyon noktası, dış göz köşesinin yaklaşık 1,5 ila 2 cm dışında yer alır. Bu rakamlar yalnızca etiketteki örnek şemadır, kişiye uygulanacak doz ve nokta sayısını hekim belirler.
Başar ve Arıcı, göz çevresi uygulamalarında komplikasyon riskini azaltmak için enjeksiyonun orbita kemik kenarından yaklaşık 1 cm uzakta yapılmasını ve yüksek hacim ile yüksek dozdan kaçınılmasını önerir. Yüksek doz ve hacmin toksinin yayılacağı alanı genişleterek yan etki riskini artırdığı da aynı derlemede belirtilir.
Kaz ayağı çizgilerine ilişkin ayrıntılı bilgi için sitemizdeki kaz ayağı göz çevresi botoksu yazısına bakabilirsiniz.
Uygulama Öncesinde Hekime Bildirilmesi Gereken Bilgiler
Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD), uygulama öncesinde hekime şu bilgilerin verilmesini önerir: kullanılan tüm ilaçlar (ağrı kesiciler, kan sulandırıcılar ve aspirin gibi reçetesiz ilaçlar dahil), kullanılan bitkisel ürünler, vitaminler ve mineraller, gebelik veya gebelik planı ile geçirilmiş ameliyatlar ve kozmetik işlemler.
Başar ve Arıcı’nın derlemesine göre aminoglikozid grubu antibiyotikler, siklosporin, D-penisilamin, kinidin, süksinilkolin, magnezyum sülfat ve linkozamidler toksinin etkisini artırabilir. Aminokinolonlar ise etkiyi azaltabilir. Türk Dermatoloji Derneği belgesi de penisilamin, kinin, aminoglikozid grubu antibiyotikler ve kalsiyum kanal blokerlerini kullananları hasta seçiminde dikkat edilecek gruplar arasında sayar. Bu nedenle ilaç listenizin eksiksiz paylaşılması önemlidir.
Uygulamanın Planlanması Gereken Durumlar
Türk Dermatoloji Derneği belgesinde hasta seçiminde dikkat edilecek durumlar şöyle sıralanır: gebelik, emzirme dönemi, sinir-kas hastalıkları, belirli ilaçların kullanımı, beden algısı bozukluğu ve gerçekçi olmayan beklentiler. Başar ve Arıcı ise gebelik ve emzirmeyi, 12 yaş altı çocukları, içerik maddelerine aşırı duyarlılığı, pıhtılaşma bozukluklarını ve myastenia gravis, Lambert-Eaton sendromu, multipl skleroz gibi sinir-kas hastalıklarını kontrendikasyon olarak listeler.
FDA etiketinde ise ürüne ya da bileşenlerine bilinen aşırı duyarlılık ve enjeksiyon yapılacak bölgede enfeksiyon bulunması kontrendikasyon olarak yer alır. Gebelikte yeterli insan verisi bulunmadığı, emzirmede ise ilacın süte geçip geçmediğine dair veri olmadığı da aynı etiketin ifadeleri arasındadır.
Uygulama Nasıl İlerler?
Türk Dermatoloji Derneği belgesine göre uygulama öncesinde yazılı bilgilendirilmiş onam formu imzalatılır ve kayıt amacıyla fotoğraf çekilir. Alkol içermeyen bir temizleyici ile bölge temizlenir. Hekim isterse bölgeye anestezik krem sürülür ve 30 ila 40 dakika beklenir. Enjeksiyon için ince uçlu (30 ila 33 G) bir iğne kullanılır. Ağrı olursa veya deri rengi solarsa enjeksiyona ara verilip buz uygulanır.
Doz ve enjeksiyon noktaları kas yapısına, çizginin derinliğine, yüzdeki asimetriye ve deri kalınlığına göre belirlenir. Aynı belgede örnek olarak alın bölgesi için genellikle 4 ünite, göz çevresi için 2 ünite nokta başı doz verilebildiği yazılıdır. Bu bilgi genel bir örnektir ve bir tedavi önerisi olarak okunmamalıdır.
Etki Ne Zaman Başlar, Ne Kadar Sürer?
Türk Dermatoloji Derneği belgesine göre kas zayıflığı uygulamadan 2 ila 3 gün sonra başlar, çizgilerde düzelme 1 ila 2 hafta içinde görülmeye başlar ve etki 3 ila 6 ay sürer. Tekrarlayan uygulamalarla bu sürenin 8 ila 12 aya uzayabildiği de aynı belgede belirtilir. FDA etiketinde kaşlar arası çizgiler için etkinin yaklaşık 3 ila 4 ay sürdüğü yazılıdır.
Süreler kişiden kişiye değişir. Belgeye göre gerekirse 4 ila 6 hafta sonra ikinci bir uygulama veya düzeltme yapılabilir. İlk bir ay içinde yeniden enjeksiyon pek önerilmez. Etkinin geçici olması nedeniyle tedavi sürecini, kontrol ve tekrar zamanlarını hekimle birlikte planlamak gerekir.
Görülebilen Yan Etkiler
Türk Dermatoloji Derneği belgesinde ağrı, kızarıklık, şişlik, morarma, kanama ve geçici hissizlik ile 2 ila 3 saat süren baş ağrısı olası yan etkiler arasında sayılır.
Başar ve Arıcı’nın derlemesinde meta-analiz verileri şöyle aktarılır: göz kapağı düşüklüğü (ptozis) yaklaşık %3,4, kuru göz yaklaşık %2,3, baş ağrısı yaklaşık %1,6, kaş düşüklüğü yaklaşık %0,6. Göz kapağı düşüklüğü uygulamadan 48 saat ile 2 hafta arasında belirginleşebilir ve yaklaşık 2 ila 12 hafta sürebilir. Çift görme nadirdir. Gözün kırpılmasında bozulma olursa kornea açıkta kalabilir ve bu durum görme bulanıklığına yol açabilir.
FDA etiketinde kaşlar arası çizgi çalışmalarında göz kapağı düşüklüğü %3, gözün dış köşesi çizgi çalışmalarında göz kapağı şişliği %1, alın çizgisi çalışmalarında baş ağrısı %9 ve kaş düşüklüğü %2 oranlarında bildirilmiştir. Bu oranlar farklı çalışmalardan geldiği için doğrudan birbiriyle karşılaştırılmamalıdır.
Görmeyi belirgin etkileyen göz kapağı düşüklüğünde, derlemeye göre kas fonksiyonu geri dönene kadar %0,5’lik apraklonidin göz damlası kullanılabilir. Bu karar hekime aittir.
Toksinin Uzak Bölgelere Yayılması Uyarısı
FDA etiketinin çerçeveli uyarısı, toksinin etkisinin enjeksiyon bölgesinden uzağa yayılabileceğini ve belirtilerin saatler ile haftalar sonra ortaya çıkabileceğini bildirir. Etikette sayılan belirtiler kas güçsüzlüğü, çift görme, göz kapağı düşüklüğü, yutma ve konuşma güçlüğü, idrar kaçırma ve solunum sorunlarıdır. Yutma ve solunum sorunlarının yaşamı tehdit edebileceği ve ölüm bildirimleri olduğu etikette yazılıdır. Riskin en çok spastisite nedeniyle tedavi edilen çocuklarda olabileceği, ancak yatkınlık oluşturan hastalığı olan erişkinlerin de etkilenebileceği belirtilir.
Uygulama Sonrası Öneriler ve Hekime Haber Verilecek Belirtiler
Türk Dermatoloji Derneği belgesinde uygulama sonrası şu öneriler yer alır: kanayan noktalara pamuk veya gazlı bezle baskı yapılması, 2 ila 3 saat boyunca kasların aşırı kullanılmaması (kaş çatma, alın kaldırma, gülme gibi), 2 ila 3 gün alkol ve sigaradan uzak durulması, uygulama bölgesine masaj yapılmaması ve 10 ila 14 gün sonra kontrol.
FDA etiketindeki hasta bilgilendirme bölümü ise yutma, konuşma veya nefes almada güçlük gibi olağan dışı belirtilerin hemen bildirilmesini; kas güçsüzlüğü, bulanık görme veya göz kapağı düşüklüğü olursa araç kullanımı gibi riskli etkinliklerden kaçınılmasını; göz kuruluğu, göz ağrısı, tahriş, ışığa duyarlılık veya görmede değişiklik olursa hekime başvurulmasını önerir.
Uygulayıcıyı Değerlendirirken Sorulabilecek Sorular
AAD, işlem öncesinde şu soruların sorulmasını önerir: uygulayıcının bu işlemi kaç kez yaptığı, enjeksiyonu kimin yapacağı ve hekimin kurumda hazır bulunup bulunmayacağı, kişinin cilt durumu, yaşı ve sağlığına göre gerçekçi sonuçların neler olduğu, tıbbi geçmişe göre kişisel komplikasyon riski ve başka bir tedavinin ya da tedavilerin birleşiminin daha uygun olup olmadığı.
Sağlık Bakanlığı’nın 5 Mayıs 2017 tarihli yazılı açıklamasında botoks ve dermal dolgu işlemlerinin yalnızca uzman tabipler ile medikal estetik sertifikasına sahip hekimler tarafından ve yalnızca sağlık kuruluşlarında yapılabileceği, kuaför ve güzellik uzmanlarının bu işlemleri yapamayacağı belirtilmiştir. Yetkiye ilişkin düzenlemeler sonradan değişikliğe uğrayabildiği için güncel durumu Sağlık Bakanlığı ve Resmî Gazete kaynaklarından kontrol etmek gerekir. Ayrıca ürünün Türkiye’de ruhsatlı olup olmadığı da uygulama öncesinde hekime sorulabilir.
Botoks ile Birlikte Düşünülebilen Diğer Seçenekler
Türkiye Klinikleri Kozmetoloji Dergisi’nde yer alan bir yazı, botulinum toksininin kırışıklık tedavisinde tek başına ya da lazer, dolgu enjeksiyonları, kimyasal peeling ve cerrahi işlemler gibi yöntemlerle birlikte kullanılabildiğini belirtir. Hangi çizginin kas hareketinden, hangisinin hacim kaybından veya ciltteki yaşlanmadan kaynaklandığı muayenede değerlendirilir.
İlgili konular için kırışıklık tedavisi, hyaluronik asit uygulamaları ve göz çevresi gençleştirme sayfalarına göz atabilirsiniz.
Eskişehir’de Değerlendirme
Op. Dr. Seda Durgut, hakkımda sayfasında belirtildiği üzere göz hastalıkları, göz çevresi estetiği, göz kapağı cerrahileri ve medikal estetik işlemleri alanlarında hizmet vermektedir. Muayenehane, Hoşnudiye Mahallesi Ayşen Sokak Dorya Rezidans A Blok No: 95 Tepebaşı/Eskişehir adresindedir. Bilgi almak için 0(552) 155 11 01 numaralı telefondan iletişime geçebilirsiniz.
İlgili Sayfalar
Sık Sorulan Sorular
Botoks nedir?
Botoks, botulinum toksin enjeksiyonlarına verilen addır. Türk Dermatoloji Derneği belgesine göre mimik kaslarını geçici olarak gevşeterek yüz ve boyundaki bazı çizgilenmeleri azaltmak için kullanılır ve etkisi doza bağlı ve geri dönüşümlüdür.
Botoks hangi bölgelere uygulanır?
Kaynaklarda en sık kaşlar arası, alın ve gözün dış köşesindeki kaz ayağı çizgileri sayılır. Türk Dermatoloji Derneği belgesinde ağız çevresi ve boyun kasları da uygulama bölgeleri arasında geçer. Uygun bölgeyi hekim muayenede belirler.
Botoksun etkisi ne kadar sürer?
Türk Dermatoloji Derneği belgesine göre etki 3 ila 6 ay sürer, tekrarlayan uygulamalarla 8 ila 12 aya uzayabilir. FDA etiketinde kaşlar arası çizgiler için süre yaklaşık 3 ila 4 ay olarak yazılıdır. Süre kişiden kişiye değişir.
Botoks sonrası hangi yan etkiler görülebilir?
Ağrı, kızarıklık, şişlik, morarma ve geçici baş ağrısı belirtilen yan etkiler arasındadır. Göz çevresinde göz kapağı düşüklüğü, kuru göz ve nadiren çift görme bildirilmiştir. Olağan dışı bir belirti olursa hekime başvurulmalıdır.
Botoks kimlere uygulanmaz veya dikkatle değerlendirilir?
Gebelik, emzirme, sinir-kas hastalıkları, ürüne aşırı duyarlılık, pıhtılaşma bozuklukları ve uygulama bölgesinde enfeksiyon kaynaklarda kontrendikasyon veya dikkat edilecek durum olarak geçer. Bazı ilaçlar da etkiyi değiştirebilir. Kullanılan ilaçlar hekime bildirilmelidir.
Botoks sonrası nelere dikkat edilir?
Türk Dermatoloji Derneği belgesine göre 2 ila 3 saat kaşları çatma, alın kaldırma gibi kas hareketlerinden kaçınılır, 2 ila 3 gün alkol ve sigara kullanılmaz, uygulama bölgesine masaj yapılmaz ve 10 ila 14 gün sonra kontrole gidilir.
Botoks ile kaz ayağı çizgileri azaltılabilir mi?
Gözün dış köşesindeki çizgiler botulinum toksinin kullanıldığı bölgeler arasındadır. Bu bölgede göz kapağı şişliği ve göz çevresi komplikasyonları bildirildiği için doz ve noktaların hekim tarafından belirlenmesi gerekir.
Botoks işlemi kimler tarafından yapılmalıdır?
Sağlık Bakanlığı’nın 2017 tarihli açıklamasına göre uzman tabipler ile medikal estetik sertifikasına sahip hekimler tarafından ve sağlık kuruluşlarında yapılabilir. Yetkiye ilişkin güncel düzenleme Sağlık Bakanlığı ve Resmî Gazete kaynaklarından kontrol edilmelidir.
Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır. Kesin teşhis ve tedavi için mutlaka uzman hekim muayenesi gerekir.
Kaynaklar
- Türk Dermatoloji Derneği. Kozmetik amaçlı botulinum toksini uygulaması (belgede yayın tarihi belirtilmemiştir). https://turkdermatoloji.org.tr/media/files/file/Kozmetik_amacli_botulinum_toksini_uygulamasi.pdf
- Başar E, Arıcı C. Oftalmolojide Botulinum Nörotoksini Kullanımı. Turk J Ophthalmol. 2016;46:282-290. https://www.oftalmoloji.org/pdf/bda9171a-fae8-4995-8276-2138323f1e16/articles/tjo.57701/282-290-tr.pdf
- T.C. Sağlık Bakanlığı yazılı açıklaması, 5 Mayıs 2017 (NTV haberinde aktarılmıştır). https://www.ntv.com.tr/turkiye/saglik-bakanligindan-dudak-dolgusu-yapan-kuafore-suc-duyurusu-AFJ2FcwuxEicPqviZnLhow
- U.S. Food and Drug Administration. Botox Cosmetic ürün etiketi (2018). https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2018/103000s5306lbl.pdf
- American Academy of Dermatology. Botulinum toxin: preparation. https://www.aad.org/cosmetic/wrinkles/botulinum-toxin-preparation
- Türkiye Klinikleri Journal of Cosmetology. Botulinum toksini (editör yazısı). https://www.turkiyeklinikleri.com/article/en-sayi-editorunden-66936.html
